molekula, ovaj deo priče nastavljamo sa aspekta potencijalno biološki aktivnih organskih molekula. Ovde moramo da postavimo neka ograničenja, i prvo će biti veličina molekula. Pošto se zna da molekuli relativne molekulske mase manje od 500 Da mogu da pretstavljaju potencijalne kandidate za lekove mi ćemo naš skup ograničiti na molekule koji imaju relativnu molekulsku masu do 500 Da. Teorijski je moguće napraviti više od 10⁶⁰ malih molekula koji se sastoje od C, H, N, O, S, P i atoma halogena i imaju masu manju ili jednaku 500 Da. Svakako, neki od tih molekula bi bili sačinjeni od kombinacija istovrsnih atoma i kao takvi bi bili vrlo nestabilni, pa verovatno niko nikada neće ni pokušati da ih napravi. Kada odbacimo takve kombinacije i dalje ostaje jako veliki broj molekula, koji daleko nadmašuje broj onih koji su do sada napravljeni i registrovani, i koji čekaju nove istraživače da ih naprave, okarakterišu i saznaju u kom domenu mogu da poprave kvalitet života ljudske populacije ili segmenata u prirodi koji ljudskoj populaciji koriste, što jeste krajnji cilj svakog naučnog istraživanja. Ovde ne smemo da zaboravimo da su fundamentalna istraživanja, za koje mnogi banalno misle da su puko zadovoljenje ljudske radoznalosti, donela najveću trajnu korist celoj ljudskoj populaciji. Kao verovatno najbolji primer ukupnog efekta naučnog i tehnološkog napredka u poslednjih sto godina može se navesti prosečan životni vek koji je od 47 godina sa početa prošlog veka povećan na 77. Pored ostalog novi lekovi, metodi i sredstva za prečišćavanje pijaće vode su tome u mnogome doprineli - a sve to su mali molekuli registrovani u CAS-u.

Zato želimo bazi podataka Chemical Abstract da i dalje beleži eksponencijalni porast broja registrovanih hemijskih jedinjenja, a u nekom od sledećih brojeva očekujte priču o drugim bazama podataka koje sistematski registruju hemijska jedinjenja.

Autori zahvaljuju Gospođi Crystal Poole Bradley, PR-u CAS na statističkim podacima (Slika 2). Deo podataka opisanih u tekstu je preuzet iz izveštaja za štampu sa web strane CAS.

A B S T R A C T

FIFTYMILLIONTH UNIQUE CHEMICAL SUBSTANCE RECORDED IN CAS, OR HOW CHEMICAL LITERATURE HAVE BEEN SEARCHED THEN AND HOW THIS LOOKS LIKE NOW

Ratko M. Jankov and Branko J. Drakulić

Four months ago Chemical Abstract announces registration of the fiftymillionth unique chemical substance. This text describes how chemical literature has been searched 30 years ago, and how finding of data on chemical substances looks like now, by using of the SciFinder Schoolar. Brief description of CAS registry number is given. The acceleration of the appearance of the new unique chemical entities during last year was described, and the brief outlook on the impact of the development of molecular sciences on quality of life during last century is emphasized. Basic of the concept of the chemical space is given. "Hemijski Pregled" Editorial, the Serbian Chemical Society and the authors gratefully acknowledge Mrs. Crystal Poole Bradley (CAS), for the statistical data used in the text.

Sanja MRAZOVAC*, Mirjana VOJINOVIĆ-MILORADOV
Institut inžinjerstva za zaštitu životne sredine, Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu
* E-mail adresa: mrazovac@neobee.net

METAN U VODI I NJEGOV UTICAJ NA GLOBALNO ZAGREVANJE

REZIME

U tekstu su predstavljene osnovne karakteristike vode i njena struktura na molekulskom nivou. Voda je asocirana tečnost specifičnog uređenja u vidu klastera kavezaste strukture. Klastersko uređenje omogućava malim molekulima gasa da se ugrade u šupljine tečne supstance. Gasna komponenta u vodama prirodnog okruženja (mora, okeani, podzemne vode...) je uglavnom metan. Objašnjeni su oblici koegzistencije metana i vode, i struktura sistema metan-voda. Posebno je objašnjen način formiranja i uslovi egzistencije metanskog kristalohidrata i izvršeno poređenje kristalohidrata sa tečnim sistemima. U tekstu je diskutovan i mogući uticaj oslobođenog metana iz mo ra i okeana na globalno zagrevanje.

Voda i njene osnovne karakteristike. Voda se ubraja među najrasprostranjenije supstance na Zemlji i najzastupljenije polarne rastvarače u prirodi i tehnici. Prekriva oko 71% celokupne Zemljine površine i čini oko 70% ljudske mase, pa život bez nje ne bi bio moguć.¹

Voda je supstanca bez boje je i ukusa pri normalnim uslovima, transparentna, mada apsorbuje UV zrake. Voda se u prirodi pojavljuje u sva tri agregatna stanja: čvrsto, tečno i gasovito, u zavisnosti od uslova pod kojima se nalazi. Posledica vodoničnih veza među molekulima vode je velik površinski napon kao i efekat asocijacije^a) i agregacije^b) molekula. U gasovitom stanju molekuli se haotično kreću, na velikim su međusobnim udaljenostima, i u tom slučaju se ne može

______________________________________________
^a) Asocijacija je udruživanje molekula vode u klastere
^b) Agregacija je formiranje supstancije (vode) od klastera različitih dimenzija